1.adverb
come on / hurry up / right, / so
- de
- los / dalli / Na kommt!
- nl
- kom op / vlug een beetje! / kom aan
- tr
- haydi / acele et
- kmr
- de, haydê, yellah
Examples
Dê were!
Dê bêje!
dê
/ˈdeː/
2.nounfeminine
mom
- de
- Mutter / Dorf
- nl
- moeder / dorp
- tr
- anne, ana, valide / kocakarı
- kmr
- Dayik, day, deyk, dayk, da, dadê, mak, jina kesek ku jê welidiye.
Examples
Gava Xezal hate malê diya xwe maçî kir, rûnişt û nanê xwe xwar."
Ger ev diya min bûya, wê mîna dayikan bi min re bida û bistanda (...)
Etymology
Ji proto-hindûewropî *dhē(i)- (“mêtin”), hevrehên kurmancî dayik, dayên û dêl, soranî دایک (dayk, “dayik”), دهڵ (deł, “dêl”) û دێڵ (dêł, “dêl”), hewramî [skrîpt hewce ye] (eḏa, “dayik”) û [skrîpt hewce ye] (dełe, “dêl”), farisî دایه (dayê, “dayên”), yûnaniya kevn θηλυς (thēlus, “mê”) û θήλή (thḗlḗ, “sermemik, serçiçik”). Heman rehê proto-hindûewropî serekaniya peyva dotin ya kurdî ye jî. Bi rêya proto-hindûewropî *dʰugh₂tḗr belkî ew jî ji *dhē(i)- herwiha hevreha dot (“keça kesekî/ê”) ya kurmancî, دختر (duxter) ya farisî, daughter ya îngilîzî... Bo zêdetir agahiyan li ser wan binere: dot. დედა
3.verb
will
- tr
- anne, ana, valide / kocakarı
Examples
Li wir bimîne, ez dê werim te bigirim
Stay there, I will come pick you up
Wê dê çima ew bigota?
Why would she say that?
Etymology
Compare wê of Northern dialects, from *de wey (inflected form of *weyîn "to will"), doublet of divê (“should”), from vîn (“to will”). Compare da (“would”) of the Behdini dialect from *de weya and Zazaki do (“will”), a Kurmanji borrowing.